چندين سال پيش، فرصتی طلايي برای من پيش آمد تا مدت کوتاهی با شرکت زيمنس همکاری کنم. در آن زمان، به پيشنهاد رييسم که انسانی بسيار فرهيخته و دانشمند بود، هفته ای يکبار همراه با اکيپی به سرپرستی يک تکنسين مجرب عازم پروزه هايي می شدم که برای اهداف مختلفی به پستهای برق مراجعه می کردند . يکی از نکات بسيار مهمی که در طی حضورم در پستهای برق مختلف مشاهده می کردم آن بود که همه اکيپهای تکنسينی قوطی ها و اسپريهای حاوی روغنهای مخصوصی را با خود حمل می کردند که جايگاه ويژه ای در قفسه بندیهای ابزارها داشت. تکنسينهای مختلف، در هنگام کار بر روی اتصالات الکتريکی مختلف اعم از اتصالات الکترونیکی تجهيزات حفاطتی، کنترلی و اندازه گيری و اتصالات قدرت (مثل اتصال سرکابل به شينه) از اين روغنها و اسپريها (کنتاکت شورها) استفاده می کردند.

در يکی از روزها و در هنگام صرف ناهار، از رییسم در مورد کاربرد این روغنها، گريسها و اسپريهای متنوع سوال کردم و وی با تعجب از من پرسيد : مگر شما از اين روغنهای جادويي استفاده نمی کنيد؟! استفاده از واژه جادويي از سوی رییسم که بسيار واقعگرا بود اين پرسش را در ذهنم برانگيخت که چرا اين روغنها جادويي هستند. از آن زمان به بعد مطالعات زيادی بر روی روغنهای اتصال الکتريکی انجام دادم و به يقين رسيدم که اين روغنها ابزاری بسيار مهم برای بهره برداران سيستمهای قدرت محسوب می شوند. برای اينکه عملکرد روغنهای اتصال الکتريکی را توضيح دهم مجبورم تا از آنالوژی آن با قوانين فيزيک بهره بگيرم. همه ما می دانيم که قوانين فيزيک در بعد ميکروسکوپی و کوانتومی (که مکانيک آماری ناميده می شود)، با قوانين حاکم بر حوزه ماکروسکوپيک که مکانيک کلاسیک ناميده می شود (مثل قوانين نيوتن) متفاوتند. روغنهای اتصال هم رفتار کاملا مشابهی دارند. بدين ترتيب که وقتی در لايه ها و ضخامتهای خيلی نازک  (در ابعاد ميکرومتر) مورد استفاده قرار می گيرند، به جای رفتار عايقی، از خود رفتار نيمه هادی نشان می دهند. فيزيک حاکم بر اين لايه های نازک فيزيک خاصی است که Thin Layer Physics ناميده می شود. بدين ترتيب، روغنهای اتصال لايه نازک، باعث افزايش سطح واقعی اتصالات الکتريکی (که در حالت عادی خيلی کمتر از سطح ظاهری يا مشاهده شده اتصال است) شده و بدين ترتيب مقاومت الکتريکی اتصالات را کاهش و قابليت اطمينان آنها را افزايش می دهند. بديهی است که  با توجه به تعداد زياد اتصالات الکتريکی، يکی از بديهی ترين  و ملموسترين نتايج حاصله از بکارگيری روغنهای اتصال ، کاهش تلفات خواهد بود (البته مزايای حاصله ابعاد متعدد و متنوعی دارد که  تلفات يکی از آنهاست). به اين ترتيب، کاهش تلفاتی که از روغنکاری اتصالات الکتريکی و با صرف هزينه ای بسيار اندک حاصل خواهد شد، ممکن است بسيار بیشتر از کاهش تلفات حاصله از پروژه های پر هزينه ای باشد که هم اکنون در صنعت برق کشور پيگيری می شوند.

اين مقدمه برای آن بود که  در پستهای بعدی مباحث فنی در خصوص روغنهای اتصال را در پيش بگيرم، زيرا علیرغم سادگی ظاهری موضوع، انتخاب روغن اتصال مناسب موضوعی بسيار پيچيده و چند بعدی است ….

 فرهاد یزدی