امروز پنجشنبه ۱۴ خرداد ۱۴۰۵

انقلاب صنعتی يا دميدن روح اقتصادی به يک اختراع؟

چند وقت پيش که ويديوی يکی از جلسات درس “آشنايي با رشد اقتصادی” آقای دکتر فرهاد نيلی را نگاه می کردم، متوجه نکته مهمی در صحبتهای ایشان شدم.

برای بنده این سوال مطرح بود که چطور اختراع یک وسیله خاص (موتور بخار جیمز وات) به عنوان آغاز انقلاب صنعتی قلمداد شده است؟ به عبارت ديگر، چه ويژگی خاصی در اين اختراع وجود داشته است که بدان چنين اهميت زایدالوصفی بخشيده است. شایان ذکر است که مشاهده ویدیوهای این درس جذاب ، همراه با اندکی مطالعات تکمیلی در زمينه مسائل اقتصادی صنعت برق، موجب شد به نتایج جالب ديگری هم برسم که در پستهای بعدی بدان اشاره خواهم نمود.

به طور خلاصه، نکته مهمی که آقای نیلی بدان اشاده نمود، پاسخ قابل قبولی برای سوال مزمن بنده بود.

چکيده اين پاسخ چنين بود : هر چند خود اختراع به لحاظ تکنیکی اختراع مهمی محسوب می شود، اما انقلاب صنعتی ماحاصل نظریه پردازیهای افتصادی است که (افرادی نظیر آدام اسمیت پدر اقتصاد مدرن) با تکیه بر قابليتهای اين اختراع انجام دادند.

آقای دکتر نيلی در توضیح نظريه خود چنين بيان می کند: تا قبل از طرح نظریه هاي علم اقتصاد – چون اقتصاد توليد، کارسنجی توليد – که توسط تیلور مطرح شد، اقتصاد سرمايه گذاری و … – تصور می شد که تنها با غارت سرمایه ها و ثروت دیگران می توان ثروت (يا به اصطلاح ایشان سهم کیک ) خود را افزایش داد. با توجه به چنين نگرشی، انسانها در سطح خرد و کشورها در سطح کلان (رقابت استعماری) ، به جنگ و غارت منابع يکديگر  مشغول بودند.

اما تئوریهای اقتصادی اين موضوع را مطرح نمود که به جای بازی برد-باخت برای تصاحب سهم ثروت ديگران، می -توان بازی برد-بردی را پایه گذاری کرد که به نفع همگان باشد. به عبارت ديگر، به جای اینکه هر کس برای بزرگتر شدن سهم کیک خود، سهم دیگری را غارت کند، می توان ابعاد خود کیک را بزرگتر نمود. بدین ترتیب، با تکیه بر اختراع موتور بخار، اقتصاد دانها بحث تولید در مقياس صنعتی و نظريه های مرتبط با آن را مطرح نموده و توسعه دادند. 

به لطف چنين تحولی در نگرش بشر، امروزه به جای قدرتهای استعماری و رقابتهای استعماری مرتبط، قدرتهای اقتصادی با انگيزه رقابت اقتصادی پدیدار شده اند که رقابت آنها به نفع جامعه تمام خواهد شد.

نوشته‌های مرتبط